Projekty Unijne

Znajdź w serwisie

FACEBOOK

Konkursy

ZAPOZNAJ SIĘ Z NASZĄ OFERTĄ CIEKAWYCH KONKURSÓW I OLIMPIAD

Mapa

wtorek, 12 kwiecień 2022 06:29

"Wierzba" z cyklu Rok Botaniki

Oceń ten artykuł
(1 głos)

Wierzba pilnie poszukiwana

Wiosną tuż przed Niedzielą Palmową rozpoczynają się poszukiwania wierzby. Wszystko za sprawą puszystych kwiatostanów nazywanych baziami albo kotkami. Z pędów tych krzewów robimy palmy – niewielkie bukiety, które przynosimy w niedzielę palmową do kościoła na poświęcenie. Na Śląsku praktykuje się układanie palm z bazi z dodatkiem bukszpanu, symbolu nadziei. Czasami dodaje się forsycję. Świeżo rozkwitłe gałązki mają symbolizować odrodzenie. Poświęcone palmy dawniej wkładano za obrazy świętych albo na strychu między krokiew a dachówki - miały chronić dom i domowników od nieszczęść. W niektórych regionach do dziś praktykuje się wtykanie w ziemię na polach krzyżyków wykonanych z poświęconych gałązek wierzbowych. Czynność tą wykonuje się w Wielki Piątek rano dla zapewnienia dobrego plonu i ochrony upraw przed zniszczeniem. Zaś popiołem ze spalonych gałązek palmowych zostaną posypane nasze głowy w Środę Popielcową przyszłego roku.

W palmach wykorzystuje się gałązki gatunków kwitnących przed rozwojem liści. Najczęściej zaopatrujemy się w pędy wierzby iwy lub wierzby purpurowej. Jak je rozpoznać? Wystarczy przełamać jednoroczną gałązkę. Jednoroczne gałązki wierzby purpurowej posiadają cytrynowożółtą miazgę pod korą. Można też posmakować – młoda kora i liście tego gatunku są bardzo gorzkie. Wierzba iwa posiada bardzo liczne kotki. Jej kora  wyróżnia się charakterystycznymi rąbowatymi spękaniami w ciemnym kolorze, zaś młode pędy są oliwkowe, początkowo delikatnie biało omszone. Obydwa gatunki wierzby wykorzystywane są w wikliniarstwie.

Tak się składa, że i w koszyki wiklinowe zaopatrujemy się najczęściej właśnie przed świętami wielkanocnymi, bo w czym innym jak nie w koszykach wiklinowych przynosimy pokarmy do poświęcenia. Z wikliny oprócz przeróżnej wielkości i kształtu koszy wyplata się meble, maty, płoty, pojemniki i przeróżne elementy dekoracyjne do domu i ogrodu.

Oprócz wierzby purpurowej i iwy w plecionkarstwie dobrze sprawdza się też wierzba wiciowa, wierzba biała, wierzba szara i  wierzba krucha.

Wierzba biała i wierzba krucha to duże drzewa. Kwitną równocześnie z rozwojem liści. Pędy wierzby białej są długie i delikatne, u starszych okazów zwisające. Cechą charakterystyczną wierzby kruchej jest jej łamliwość - pędy bardzo łatwo wyłamują się u nasady.  

Wierzby dawniej sadzono wzdłuż dróg tworząc malownicze szpalery i aleje. Poprzez okresowe przycinanie młodych pędów drzewa te przybierają charakterystyczny kształt przypominający głowę z wyjątkowo bujną czupryną. Tak przycinane drzewa nazywane są zwyczajowo wierzbami głowiastymi.

Do tworzenia form głowiastych wykorzystuje się najczęściej wierzbę białą i czerwoną, rzadziej kruchą. Aby uzyskać pożądany kształt drzewo musi być regularnie ogławiane.

Wierzby dobrze się regenerują i szybko odrastają nowe pędy. Pień grubieje, z czasem tworzą się naroślą i spękania a w miękkim drewnie powstają dziuple zasiedlane przez ptaki.  Wierzby głowiaste są chętnie zasiedlane przez rzadkie dudki czy pójdźki. Amatorami drewna wierzbowego są też ciekawe i rzadkie chrząszcze takie jak pachnica, kwietnica, kruszczyca, ciołek matowy i wiele innych. Ich larwy rozwijają się w próchniejących pniach.

Wierzby głowiaste przez niektórych są jeszcze uznawane za miejsca przesiadywania baśniowych stworów. W większości naszych podań i legend stare dziuplaste wierzby przedstawiane były jako mieszkania diabłów. Znacie pewnie bajkę o psotnym diabełku Rokicie mieszkającym w wierzbie. Dziwaczny kształt pni powstały na skutek przycinania z licznymi spękaniami, dziuplami i naroślami oraz odgłosy wydawane po zmierzchu przez sowy to zapewne źródło barwnych opowieści związanych z tymi drzewami.

Biolodzy szacują, że na świecie występuje około 450 różnych gatunków wierzb. W Polsce występuje około 26 gatunków. Rośliny te rosną często nad wodami i w miejscach wilgotnych tworząc niezwykle cenne siedliska przyrodnicze. Należy tu wspomnieć o priorytetowym siedlisku – łegu wierzbowym, które wykształca się na terenach zalewowych dolin dużych i średnich rzek np. przy Odrze. Kolejne siedlisko przyrodnicze Natury 2000, o którym warto wspomnieć to subalpejskie zarośla wierzby lapońskiej lub wierzby śląskiej. Są to zbiorowiska wierzb wysokogórskich. Przy czym wierzba śląska jest charakterystyczna dla polskich siedlisk. W Polsce występują dwa gatunki podlegające ochronie prawnej. Jest to wierzba lapońska oraz wierzba borówkolistna związana z torfowiskami.

Wierzbowe ciekawostki:

Kora wierzby to roślinna aspiryna. Wykorzystywana była już w starożytności. Do XIX wieku w celu obniżenia gorączki, złagodzenia bólu i stanów zapalnych stosowano sproszkowaną korę wierzbową albo żuto kawałek kory. Dopiero pod koniec tegoż wieku wyodrębniono oczyszczony kwas salicylowy co przyczyniło się produkcji syntetycznej formy kwasu acetylosalicylowego zwanego aspiryną. Korę wierzby zbiera się wczesną wiosną. Ścinamy 2-3-letnie pędy i ściągamy z nich korę, następnie suszymy ją na w suchych i przewiewnych pomieszczeniach albo w suszarce w temp. do 40°C. Z kory wierzby można przygotować herbatę, odwar albo nalewkę. Najwięcej kwasu salicylowego posiada wierzba biała i wierzba purpurowa.

Czarny proch powstaje ze zmielonych na pył i zmieszanych ze sobą w odpowiednich proporcjach: siarki, węgla drzewnego i azotanu potasu. Węgiel drzewny z wierzby uznawany jest za jeden z lepszych do wyrobu tego materiału wybuchowego.

Kora wierzbowa wykorzystywana jest do garbowania skóry juchtowej. Skóra bydlęca lub cielęca o grubości do 1,6 do 3 mm garbowana korą wierzby a następnie nasmarowana olejem z brzozy uzyskuje typowy dla skór juchtowych zapach. Obuwie wykonane ze skóry juchtowej posiada bardzo dobrą izolację termiczną - zatrzymuje chłód nawet w bardzo niskich temperaturach i zatrzymuje ciepło podczas upałów.

Kije do krykieta wykonuje się  z drewna wierzbowego.

tekst: Elżbieta Witosza

Czytany 128 razy Ostatnio zmieniany wtorek, 12 kwiecień 2022 07:03

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie.
Strona współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu III Pomocy Technicznej. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Instytucja Zarządzająca PROW na lata 2007-2013: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Strona opracowana na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego.

 

2015 | Wszystkie prawa zastrzeżone - ZOPK 

designed & hosted by